Demografia emerytalna

Demografia jest matką wszystkich pytań o stabilność systemu emerytalnego. Trzy parametry decydują o tym, ile pracowników finansuje ile emerytur i jak długo te emerytury są wypłacane: oczekiwana długość życia w wieku 65 lat, współczynnik dzietności oraz migracje.

Polska ma jeden z najniższych w Europie współczynników dzietności (1,16 w 2023 r. wg GUS), co oznacza, że bez migracji liczba ludności w wieku produkcyjnym kurczy się szybciej niż w większości krajów UE. Jednocześnie oczekiwana długość życia rośnie — choć wolniej niż na Zachodzie. To dwa silniki tej samej presji na system emerytalny.

Co te liczby oznaczają dla emeryta

Oczekiwana długość życia w wieku 65 lat to bezpośredni mianownik wzoru emerytury w systemie NDC. Jeśli kobieta przechodzi na emeryturę w wieku 60 lat, ZUS dzieli jej zgromadzony kapitał przez średnie dalsze trwanie życia kobiety w tym wieku (tablice GUS). Każdy dodatkowy rok długości życia obniża miesięczne świadczenie o około 4–5%.

Wydatki na emerytury jako % PKB pokazują obciążenie gospodarki systemem emerytalnym. Polska wydaje obecnie około 11% PKB na emerytury — więcej niż Czechy (9%), mniej niż Francja (15%) czy Włochy (16%). Prognozy KE (Ageing Report) zakładają stabilizację tego wskaźnika dzięki reformie NDC, która automatycznie obniża świadczenia w miarę wzrostu długości życia.

Kluczowy spór polityczny dotyczy wieku emerytalnego — w 2017 roku przywrócono 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn (z 67 dla obu, ustalonych reformą 2012). Każde takie obniżenie zwiększa liczbę pobierających emeryturę i obniża średnią wysokość świadczenia (krótszy okres składkowy, dłuższy okres pobierania).