Typy świadczeń emerytalnych
System emerytalny w Polsce obejmuje świadczenia ZUS, KRUS (dla rolników) oraz system mundurowy. Każdy typ ma odmienne zasady przyznawania i obliczania.
Polski system zabezpieczenia emerytalnego nie jest jednolity. Istnieją trzy odrębne reżimy prawne — ZUS dla pracowników i samozatrudnionych, KRUS dla rolników i ich rodzin oraz system mundurowy (wojsko, policja, służby specjalne, straż pożarna). Do tego dochodzą świadczenia o charakterze socjalnym (renta socjalna, świadczenie uzupełniające 500+ dla niesamodzielnych) oraz świadczenia honorowe (Honorowe Świadczenie 100+ dla stulatków).
Każdy z tych systemów ma własne źródło finansowania, własne formuły obliczeniowe i własne kryteria przyznawania. Tu znajdziesz każdy typ świadczenia z aktualną liczbą beneficjentów, średnią kwotą i krótkim opisem, jak działa.
System ZUS
emerytura
Świadczenie z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego (60 K / 65 M)
1 816 588 osób
emerytura wcześniejsza
Emerytura przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego
emerytura pomostowa
Dla wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze
emerytura w wysokości minimalnej
Najniższa gwarantowana emerytura przy spełnieniu stażu
renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy
Renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy
renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy
Renta dla osób częściowo niezdolnych do pracy
renta rodzinna
Świadczenie po zmarłym żywicielu rodziny
renta socjalna
Dla osób całkowicie niezdolnych do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu przed 18. r.ż.
świadczenie przedemerytalne
Świadczenie przed osiągnięciem wieku emerytalnego po utracie pracy
świadczenie honorowe (100+)
Świadczenie dla osób, które ukończyły 100 lat
renta wdowia
Świadczenie wdowie (od 2025) — możliwość łączenia świadczeń
nauczycielskie świadczenie kompensacyjne
Świadczenie dla nauczycieli przed wiekiem emerytalnym
System KRUS (rolnicze)
System Mundurowe
Trzy systemy, różne logiki finansowania
ZUS — system powszechny
Obejmuje pracowników najemnych, samozatrudnionych, twórców, artystów i większość pozostałych. Finansowany ze składek bieżących pracowników (model repartycyjny). Od 1999 roku stosowana jest formuła NDC — kapitał notional dzielony przez średnie dalsze trwanie życia.
KRUS — Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Wyodrębniony system dla rolników indywidualnych. Składki znacznie niższe niż w ZUS, ale również świadczenia są niższe. Emerytura składa się z części składkowej (zależnej od stażu) i części uzupełniającej (gwarantowanej). Finansowany w znacznej mierze z budżetu państwa — to jeden z głównych politycznych sporów wokół systemu emerytalnego w Polsce.
System mundurowy
Wojsko, policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, ABW, AW, CBA, SOP, Służba Więzienna, Krajowa Administracja Skarbowa. Świadczenia liczone na podstawie ostatniego uposażenia (system zaopatrzeniowy, nie składkowy). Finansowane wprost z budżetu państwa. Najwyższe średnie świadczenia w polskim systemie zabezpieczenia społecznego.